publicysta, działacz i emigrant polityczny
Publicysta, działacz polityczny i emigrant, Józef Ostrowski należał do najaktywniejszych uczestników życia intelektualnego i politycznego polskiej emigracji po upadku powstania listopadowego. Jego pisarska i polityczna aktywność odegrała istotną rolę w kształtowaniu opinii i integracji środowisk emigracyjnych we Francji.
Urodził się w 1803 r. w Pobujańcach na Podolu, w rodzinie szlacheckiej. W 1824 r. ukończył Szkołę Wojewódzką w Lublinie, jedną z najważniejszych instytucji edukacyjnych Królestwa Polskiego, przygotowującą młodzież do dalszych studiów uniwersyteckich. Następnie podjął naukę prawa i administracji na Uniwersytecie Moskiewskim, gdzie został wyróżniony złotym medalem na konkursie Wydziału Filozoficznego. Po powrocie do kraju pracował jako aplikant sądowy w Warszawie. Wkrótce związał się z konspiracyjnym ruchem patriotycznym i uczestniczył w przygotowaniach do powstania listopadowego.
Od grudnia 1830 r. pełnił funkcję zastępcy sekretarza generalnego Komisji Rządowej Sprawiedliwości. Aktywnie działał w Towarzystwie Patriotycznym, gdzie należał do umiarkowanego skrzydła, przeciwnego dyktaturze. Wraz z Zygmuntem Mochnackim i Janem Żukowskim redagował emigracyjne pismo „Nowa Polska”. Po klęsce powstania i skazaniu na śmierć zdołał zbiec do Francji.
W 1833 r. reaktywował wydawanie „Nowej Polski”, propagując ideę jedności środowisk emigracyjnych. Publikował pod pseudonimami: Generał Rybicki, Jan Pobujan oraz Ibus. W artykułach zamieszczanych na łamach pisma atakował m.in. Adama Mickiewicza, Samuela Worcella i Teofila Krępowieckiego, co pogłębiło jego konflikty z przedstawicielami różnych odłamów Wielkiej Emigracji. Wskutek interwencji ambasadora rosyjskiego został wydalony z Francji do Anglii, jednak z czasem powrócił. Władze francuskie zatrudniły go jako tłumacza przy prefekturze policji; pełnił również funkcję informatora ds. emigracji polskiej.
W latach 1863–1870 publikował cykl „Badania krytyczno-historyczne i literackie”, świadczący o jego szerokich zainteresowaniach i erudycji. Po wojnie francusko-pruskiej w 1870 r., obawiając się odwetu za współpracę z policją, opuścił Paryż.
Zmarł w 1871 r. w Meaux pod Paryżem.
Bibliografia:
- Chodubski, Andrzej. Polskie wychodźstwo niepodległościowe w XIX wieku. Gdańsk: Wydawnictwo UG, 2003.
- Kieniewicz, Stefan. Emigracja polska po powstaniu listopadowym. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1972.
- Encyklopedia PWN, hasło: Józef Ostrowski.
- Kallas, Marian. Polska myśl polityczna na emigracji 1831–1864. Warszawa: PWN, 1983.
- Archiwum I LO im. Stanisława Staszica w Lublinie, sygn. SWL/1824/Ostrowski.